Павлодар облысы

Тереңкөл ауданының әкімдігі

Басты Ақпараттық орталық Тереңкөл ауданының әділет басқармасы Өнеркәсіптік меншік объектісіне айрықша құқықты беру
Өнеркәсіптік меншік объектісіне айрықша құқықты беру

Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (бұдан әрі – ҚР АК) 1028-бабына сәйкес Тауар таңбасы дәлелсіз себептермен бес жыл бойы үздіксіз пайдаланылмаған кезде кез келген мүдделі тұлғаның талап етуі бойынша оның тіркелуі жойылуы мүмкін. Өнеркәсіптік меншік объектісін пайдалану деп қорғалатын Өнеркәсіптік меншік объектісі бар өнімді дайындау, қолдану, әкелу, сатуға ұсыну, сату, азаматтық айналымға өзгедей енгізу немесе осы мақсатта сақтау, сондай-ақ қорғалатын тәсілді қолдану танылады.
Өнеркәсіптік меншік объектілерін пайдалану құқығын беру тәсілдерінің бірі лицензиялау болып табылады, яғни құқық иеленушінің басқа жеке немесе заңды тұлғаға белгілі бір елде белгілі бір уақыт кезеңінде бір немесе одан да көп іс-әрекет жасауға рұқсат беруі, оларды жасауға осы елде патенттелген Өнеркәсіптік меншік объектісінің (өнертабыс, пайдалы модель, өнеркәсіптік үлгі, тауар белгісі, селекциялық жетістік) құқық иеленушінің айрықша құқығы бар. Тауар белгісін пайдалануға лицензиялық шарт жасасу оны пайдалану болып есептеледі.
Лицензиялық шарт бойынша құқық иеленуші (лицензиар) күзетілетін объектіні шартта көзделген көлемде басқа тұлғаға (лицензиатқа) пайдалану құқығын беруге міндеттенеді, ал соңғысы лицензиарға шартта келісілген төлемдерді енгізу және (немесе) шартта көзделген өзге де іс-әрекеттерді жүзеге асыру міндетін өзіне алады. ҚР АК 966-бабының 1-тармағына сәйкес лицензиялық шарт ақылы деп болжанады. Лицензиар-лицензия шарттарына сәйкес қорғалатын объектіні пайдалану құқығын беретін құқық иеленуші. Лицензия шарттарына сәйкес қорғалатын объектіні пайдалану құқығына ие болатын пайдаланушы лицензиат ретінде әрекет етеді.
Лицензиат жеке және заңды тұлға бола алады. Қазақстан Республикасының заңнамасы осы шарттың мазмұнына белгілі бір талаптарды көздейді және Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің Зияткерлік меншік құқығы комитетінде мемлекеттік тіркеуді талап етеді, әйтпесе шарт жарамсыз деп танылады (ҚР АК 1029-бабының 3-тармағы). Материалдарды тіркеуге беру шартқа қол қойылған күннен бастап алты ай мерзімнен кешіктірілмей жүзеге асырылуы тиіс.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 1030-бабының 2-тармағына сәйкес лицензиатқа тауар таңбасын пайдалануға рұқсат беретін лицензиялық шарт лицензиаттың тауарларының немесе көрсетілетін қызметтерінің сапасы лицензиар тауарларының немесе көрсетілетін қызметтерінің сапасынан төмен болмайтындығы және лицензиардың осы Шарттың орындалуын бақылауды жүзеге асыруға құқығы бар екендігі туралы талап қамтылуға тиіс. Тауар таңбасына құқықтың қолданылуы тоқтатылған кезде лицензиялық шарттың қолданылуы тоқтатылады. Сонымен бірге Тауар таңбасына құқықтың басқа тұлғаға ауысуы лицензиялық шарттың тоқтатылуына әкеп соқпайды.
Тауар таңбасына құқықты беруге, егер ол тауарға немесе оны дайындаушыға қатысты жаңылыстыруға себеп болуы мүмкін болса, жол берілмейді. Тауар таңбасын пайдалану құқығын иеленуші куәлікте көрсетілген барлық тауарлар мен көрсетілетін қызметтерге не олардың бір бөлігіне қатысты басқа тұлғаға тауар таңбасына құқықты беруі мүмкін.
Өнеркәсіптік меншіктің барлық объектілеріне құқықтар лицензиялық шарт бойынша берілмейді. Мәселен, ҚР АК 1034-бабының 4-тармағына сәйкес, иеліктен шығаруға, тауар шығарылған жердің атауын пайдалану құқығын беру туралы өзге де мәмілелерге және лицензия негізінде оны пайдалануға беруге жол берілмейді.
Қазақстан Республикасының заңнамасы лицензиялық шарттардың әртүрлі түрлерін көздейді, атап айтқанда: айрықша, ерекше емес, ашық, мәжбүрлеу лицензиялары (ҚР АК 966 – бабының 2-тармағы), кешенді кәсіпкерлік лицензия-Франчайзинг шарттары.
Айрықша лицензия. Айрықша лицензия кезінде лицензиатқа Өнеркәсіптік меншік объектісін шартта айтылған шектерде пайдалануға айрықша құқық лицензиардың оны лицензиатқа берілмейтін бөлігінде пайдалану құқығын сақтай отырып беріледі. Мұндай шартты жасасудың құқықтық салдары басқа тұлғалардың және тіпті құқық иеленушінің қорғалатын объектіні шарт бойынша берілген тәсілдермен пайдалану мүмкін еместігі болып табылады.
Ерекше емес лицензия. Ерекше емес лицензия кезінде лицензиар лицензиатқа Өнеркәсіптік меншік объектісін пайдалану құқығын бере отырып, патентпен расталған барлық құқықтарды, оның ішінде лицензиатқа берілген құқықтарды, сондай-ақ үшінші тұлғаларға қосалқы лицензия беру құқықтарын өзінде сақтайды.
Мәжбүрлеп лицензия. ҚР Патенттік Заңының 11-бабының 4 және 5-тармақтарына сәйкес, құқық иеленуші Өнеркәсіптік меншік объектісін пайдаланбаған және ол қолайлы коммерциялық жағдайларда лицензиялық шарт жасасудан бас тартқан кезде, Егер Өнеркәсіптік меншік объектісі Өнеркәсіптік меншік объектісіне қорғау құжатын беру туралы мәліметтер алғаш рет жарияланғаннан кейін осындай өтініш берілген күннің алдындағы кез келген төрт жыл ішінде үздіксіз пайдаланылмаса, кез келген тұлға өзіне айрықша емес мәжбүрлеп лицензия беру туралы сотқа.
Аталған өнеркәсіптік меншік объектісін пайдалану құқығын мәжбүрлеп лицензия берілген адам басқа адамға осы объект пайдаланылатын тиісті өндіріспен бірге ғана беруі мүмкін. Мәжбүрлеп лицензияның күшін сот оны беруге себеп болған мән-жайлардың қолданылуы тоқтатылған жағдайда жойылуға тиіс.
Өнеркәсіптік меншік объектісін пайдалана алмайтын құқық иеленушінің қолайлы коммерциялық жағдайларда лицензиялық шарт жасасудан бас тартқан Өнеркәсіптік меншік объектісіне басқа қорғау құжатын иеленушінің құқықтарын бұзбай, оған Қазақстан Республикасының аумағында Өнеркәсіптік меншік объектісін пайдалануға айрықша емес мәжбүрлеп лицензия беру туралы өтінішпен сотқа жүгінуге құқығы бар.
Ашық лицензия. ҚР Патенттік Заңының 14-бабының 5-тармағына сәйкес құқық иеленуші уәкілетті органға кез келген тұлғаға Өнеркәсіптік меншік объектілерін пайдалануға лицензия (ашық лицензия) алу құқығын беру туралы өтініш бере алады. Аталған лицензияны сатып алуға ниет білдірген тұлға құқық иесімен уәкілетті органда міндетті түрде тіркей отырып, төлемдер туралы шарт жасасуға міндетті. Шарт талаптары бойынша дауларды сот қарайды.
Ашық лицензияға құқық беру туралы құқық иеленушінің өтініші ашық лицензия туралы мәліметтер бюллетеньде жарияланған күннен бастап үш жыл бойы өз күшін сақтайды. Көрсетілген мерзім шегінде қорғау құжатын күшінде ұстау үшін ақы төлеу ашық лицензия туралы мәліметтер жарияланған жылдан кейінгі жылдан бастап 50 пайызға төмендейді. Лицензиялық шарт жасалған жағдайда қорғау құжатын күшінде ұстауға ақы төлеу осы Шарт жасалған жылдан кейінгі жылдан бастап толық мөлшерде жүргізіледі.
Толық лицензия. Лицензияның тағы бір түрі лицензиат күзетілетін объектіні пайдаланудың барлық тәсілдеріне белгілі бір мерзімге айрықша құқықтар алатын лицензия болып табылады. Бұл шарт көп жағдайда патентті беру туралы шартпен ұқсас және қорғау құжаты (патент) іс жүзінде берілмейтінімен және объектіні пайдалануға монополиямен белгілі бір мерзіммен шектелуімен ерекшеленеді.
Сублицензиялық шарт. Лицензиаттың зияткерлік меншік объектісін пайдалану құқығын басқа тұлғаға беруі туралы шарт сублицензиялық шарт деп танылады. Лицензиат лицензиялық шартта көзделген жағдайларда ғана қосалқы лицензиялық шарт жасасуға құқылы. Егер лицензиялық шартта өзгеше көзделмесе, қосалқы лицензиаттың іс-әрекеті үшін лицензиар алдында лицензиат жауапты болады. Сублицензиялық шарттарды сараптау және тіркеу кезінде, егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, лицензиялық шарттарды тіркеу тәртібі қолданылады. Шарт уәкілетті органда тіркелген күннен бастап күшіне енеді.
Осылайша, Қазақстан Республикасының заңнамасы зияткерлік меншік құқығы саласындағы халықаралық тәжірибеге сәйкес құқықтық қатынастарға қатысушыларға лицензиялық шарттардың әртүрлі түрлерінің негізінде зияткерлік меншік объектілеріне айрықша құқықтарды алуға және беруге мүмкіндік береді.

 

Тереңкөл ауданаралық
Әділет басқармасының басшысы
«КЗО» РҚБ Павлодар облыстық
филиалының мүшесі Сергазинов А.К.