Павлодар облысы

Тереңкөл ауданының әкімдігі

Басты Ақпараттық орталық Тереңкөл ауданының әділет басқармасы Қазақ тілінің латын графикасына кезең-кезеңмен көшу
Қазақ тілінің латын графикасына кезең-кезеңмен көшу

"Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы жаңғырту "атты мақаласында ҚР Тұңғыш Президенті Ұлт Көшбасшысы Н. Ә. Назарбаев қазақ тілінің латын әліпбиіне кезең-кезеңімен көшуіне бастама береді. Латын әліпбиіне көшу бір жағынан өзінің терең тарихи логикасына ие, ал екінші жағынан – Қазақстанның қазіргі даму кезеңінің ерекшелігін, XXI ғасырдағы ғылыми-білім беру үдерісі үшін зор маңызы бар қазіргі заманғы технологиялық орта мен коммуникациялардың ерекшеліктерін көрсетеді.
Кезеңділік және байыпты көзқарас – маңызды шарттары
Қазақстандық саясаттың айрықша сипаты қандай да бір бастамалар мен реформаларды іске асыру тәсілдерінің таразылануы болып табылады. "Не дер кезінде істелмеді, онда понапрасна жасалды", бұл дана фраза Френсис Бэконға тиесілі.
Қазақ тілін латын графикасына көшіру туралы ұсыныс, жаңа әліпби әзірлеу мерзімдері және құжат айналымы мен кітап басып шығаруды латын әліпбиіне көшіру қазақстандықтар үшін күтпеген жағдай болып табылмайды. Бұл мемлекеттің мақсатты және кезең-кезеңімен жүріп өткен көптен бері жарияланған мақсаты. Сонымен қатар, бұл бастама "жоғарыдан" келген жоқ.
Латын графикасына көшу қажеттілігі туралы мәселені қазақстандық қоғам қайраткерлері мен лингвистика саласындағы мамандар тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында бастап келді. Қазақ тілінің графикасын өзгертудің мақсатқа лайықтылығы туралы мәселе алғаш рет 1992 жылы Түркияда өткен Түркология Конгресінің аясында айтылды, оған бұрынғы КСРО аумағында тұрған түркі халықтарының өкілдері қатысты. Конгресстен кейін тіл білімі институтының директоры, академик Әбдуәли Қайдар Президент Н. Ә. Назарбаевқа хат жазды, онда көптеген түркі тілдес елдер Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін латын әліпбиін меңгергенін, сондықтан Қазақстан да олардың үлгілеріне сүйенуі тиіс екенін атап өтті. Хатқа тіл білімі институты әзірлеген латын әліпбиіне көшу Тұжырымдамасы және латын графикасы негізінде қазақ әліпбиінің бірінші жобасы қоса берілді.
Ұсыныс мұқият зерттелді. Алайда, сараптамалық бағалар қоғамның осындай күрт өзгерістерге әлі дайын емес екенін көрсетті.
Қазақстан халқы Ассамблеясында сөйлеген сөзінде Мемлекет басшысы латын графикасы әлемдік коммуникациялық кеңістікте үстем екенін атап өтіп, мамандарға латын әліпбиіне көшу мүмкіндігі туралы мәселені талқылауға қайта оралуды ұсынды.
Латын графикасына кезең-кезеңмен көшу туралы мәселе "Қазақстан - 2050 "Стратегиясы"жаңа стратегиялық құжатта өз көрінісін тапты. Елбасының 2012 жылғы "Қазақстан-2050 "Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты" атты Қазақстан халқына Жолдауында қазақ тілін жаңғырту уақыты келді. Қазақ тілі "Қазақстан халқының шоғырландырушысы болу керек".
"Қазақ тілі - біздің рухани негізіміз. Біздің міндет-оны барлық салаларда белсенді пайдалана отырып дамыту. Біз ұрпақтарымызға бабаларымыздың көптеген ұрпақтарының тәжірибесіне біздің Елеулі ізіміз де үйлесімді қосылатын заманауи тілді мұраға қалдыруға тиіспіз. Біздің егемендікіміз, тәуелсіздігіміз ұлтымызды нығайтып, оны нығайта түседі, - бұл ана тілі. Бұл біздің мемлекетіміздің егемендігінің тәжінде басты Гауһар", - деп атап өтті Президент. Сол кезде Қазақ жазуын латын графикасына аудару күні-2025 жыл.
"Болашаққа көзқарас: қоғамдық сананы жаңғырту" атты мақаласында Қазақ жазуын латын графикасына аудару тақырыбын дамыта отырып, Н. Ә. Назарбаев мамандар мен Үкімет алдына міндеттер қояды:
- 2017 жылдың соңына дейін Жаңа кестедегі қазақ әліпбиінің бірыңғай стандартты нұсқасын қабылдау;
- 2018 жылдан бастап жаңа әліпбиді оқыту үшін кадрлар даярлауды және орта мектеп үшін оқулықтар Дайындауды бастау; - қазақ тілінің латын әліпбиіне көшуінің нақты кестесін әзірлеу;
- 2025 жылдан бастап іс қағаздарын жүргізу, мерзімді басылымдар, оқулықтар шығару және қалғандары латын қарпінде.
Қазақ жазуының латын графикасына көшу қажеттігі туралы айта келе, Ұлт көшбасшысы қазақ тілін латын әліпбиіне аудару үдерісі жақсы дайындалған және сараланған болуы тиіс деп атап өтті. Ол біздің әлемге кірігуге, ағылшын тілі мен интернет тілін жақсы үйренуге жағдай жасайды.

 

Тереңкөл ауданаралық әділет басқармасының басшысы
«ҚЗО» РҚБ Павлодарлық филиалының мүшесі А.К. Сергазинов